หลุมก๊าซน้ำพอง จ.ขอนแก่น

หลุมก๊าซน้ำพอง จ.ขอนแก่น

(1)
หลุมก๊าซน้ำพอง จ.ขอนแก่น
    ชาวบ้าน อ.น้ำพอง จ.ขอนแก่น ยังไม่รู้ว่าความเฟื่องฟูของธุรกิจพลังงานที่รุกคืบเข้าสู่หมู่บ้านของตนเองอย่างเงียบๆ จะนำพาการเปลี่ยนแปลงครั้งสำคัญมาให้อย่างไม่ทันรู้เนื้อรู้ตัว
ขณะที่ยักษ์ใหญ่ด้านพลังงานคือ บริษัท Esso Exploration and Production Khorat จำกัด และบริษัท ปตท. สำรวจและผลิตปิโตรเลียม จำกัด (มหาชน) ซึ่งได้รับสัมปทานขุมทรัพย์พลังงานในพื้นที่ส่วนหนึ่งของภาคอีสานตั้งแต่ 16 มีนาคม 2534 – 15 มีนาคม 2564 หลังจากพบว่าพื้นที่ อ.น้ำพอง จ.ขอนแก่น มีก๊าซธรรมชาติในปริมาณมากเพียงพอที่จะเดินหน้าโครงการต่อไปได้อย่างมีศักยภาพ
ข้อตกลงซื้อขายก๊าซธรรมชาติระหว่างบริษัทยักษ์ใหญ่และการไฟฟ้าฝ่ายผลิตแห่งประเทศไทยจึงเริ่มขึ้น เพื่อนำก๊าซธรรมชาติที่ได้มาผลิตกระแสไฟฟ้าป้อนพื้นที่ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ
“แหล่งก๊าซน้ำพอง” จึงเริ่มเป็นที่รู้จักในระดับประเทศนับแต่นั้นมา พร้อมๆ กับเปิดประตูให้ชาวบ้านน้ำพอง รับรู้ถึงการเปลี่ยนแปลงที่ไม่อาจคาดคิดมาก่อน เมื่อบ่อน้ำกินน้ำใช้ปนเปื้อนสารเคมีอันตรายที่ใช้ในกระบวนการผลิตก๊าซฯ ผิวหนังเป็นผื่นคัน สัตว์น้ำหดหาย กลิ่นเหม็นรบกวนการใช้ชีวิต พื้นที่ทำเกษตรถูกลิดรอน หนำซ้ำยังหวาดกลัวว่าท่อก๊าซจะระเบิด ฯลฯ 
ความขัดแย้งระหว่างชาวบ้านและผู้นำท้องถิ่นเริ่มต้นขึ้นโดยมีตัวแปรสำคัญ นั่นคือ บริษัทยักษ์ใหญ่ที่คอยหนุนหลัง กระทั่งชาวบ้านต้องออกมาคัดค้านโครงการที่ก่อผลกระทบครั้งสำคัญอย่างโดดเดี่ยว

(2)
กรณี : แหล่งก๊าซธรรมชาติน้ำพอง จ.ขอนแก่น
สถานที่ : 34.40 ตารางเมตร ครอบคลุม 12 ตำบลใน อ.น้ำพอง จ.ขอนแก่น 
ความเสียหาย : การขุดเจาะก๊าซธรรมชาติที่อยู่ในพื้นที่เชื่อมต่อกับหมู่บ้าน สร้างผลกระทบทั้งน้ำเสียปนเปื้อนแหล่งน้ำกินน้ำใช้ กลิ่นเหม็นสารเคมีที่ใช้ในกระบวนการผลิต เกิดผื่นคันตามร่างกาย การขุดเจาะเกิดเสียงดังคล้ายระเบิด และหวั่นเกรงอันตรายจากท่อก๊าซฯ ที่วางพาดผ่านชุมชน อีกทั้งยังทำให้ไม่สามารถใช้ประโยชน์ที่ดินได้เหมือนเดิม ฯลฯ
    การแก้ไขปัญหาไม่คืบหน้า เหตุเพราะผู้นำชาวบ้านได้รับการสนับสนุนและเอื้อประโยชน์จากบริษัทฯ จนกลายเป็นความขัดแย้งระหว่างชาวบ้านกับผู้นำชุมชนตามมา
ช่วงเวลา : ปี 2534-2549
เหตุการณ์ : 12 เมษายน 2424 จุดเริ่มต้นของการเปลี่ยนแปลงครั้งสำคัญของชาวบ้านน้ำพอง อ.น้ำพอง จ.ขอนแก่น เมื่อบริษัท Esso Exploration and Production Khorat จำกัด เริ่มขุดเจาะสำรวจแหล่งปิโตรเลียมตามคำเชิญชวนของรัฐบาลไทยที่ อ.น้ำพอง จ.ขอนแก่น แล้วพบว่า ที่ความลึก 13,471 ฟุต มีก๊าซธรรมชาติไหลออกมาประมาณวันละ 54 ล้านลูกบาศก์ฟุต 
    “แหล่งก๊าซน้ำพอง” จึงเป็นชื่อเรียกขานถึงความโชติช่วงชัชวาลด้านพลังงานของ อ.น้ำพอง จ.ขอนแก่น นับแต่นั้นมา โดยในปี 2528 รัฐบาลก็ประกาศตั้งบริษัท ปตท. สำรวจและผลิตปิโตรเลียม จำกัด (มหาชน) เพื่อครอบครองพื้นที่สัมปทานแห่งนี้ร่วมกับบริษัท Esso Exploration and Production Khorat จำกัด โดยมีระยะเวลาสัมปทานคือ16 มีนาคม 2534 - 15 มีนาคม 2564
    ปี 2533 การผลิตก๊าซธรรมชาติจากแหล่งก๊าซน้ำพอง ก็เริ่มต้นนับหนึ่งอย่างเอาจริงเอาจัง โดยมีปริมาณก๊าซสำรอง 1.5 ล้านล้านลูกบาศก์ฟุต และมีกำลังการผลิต ณ ธันวาคม 2543 อยู่ที่ 60 ล้านลูกบาศก์ฟุต/วัน 
    แต่เนื่องจากพื้นที่ขุดเจาะก๊าซธรรมชาติแหล่งน้ำพองอยู่ติดต่อกับหมู่บ้าน จึงก่อผลกระทบต่อชุมชนโดยตรง อีกทั้งการดำเนินการที่ขาดการควบคุมดูแลผลกระทบสิ่งแวดล้อมอย่างมีประสิทธิภาพ ทำให้ชุมชนโดยรอบได้รับผลกระทบรุนแรงมากยิ่งขึ้น ซึ่งข้อร้องเรียนของชาวบ้านมีดังนี้ 
    ชาวบ้านไม่สามารถใช้ประโยชน์ที่ดินของตัวเองได้เหมือนเดิม เนื่องการมีการวางท่อส่งก๊าซฯ ทอดผ่านไปตามพื้นที่ไร่นา พร้อมกับติดป้ายระบุว่าเป็นเขตอันตราย ซึ่งเมื่อแนวท่อก๊าซฯ พาดผ่านไปตามท้องถนน ก็ยิ่งเพิ่มความวิตกกังวลว่าจะไม่ปลอดภัย
    นอกจากนั้น ยังมีกลิ่นเหม็นปล่อยออกมาจากกระบวนการผลิต ทำให้ชาวบ้านหายใจไม่สะดวก บางรายมีผื่นคันขึ้นตามตัว ซึ่งอาจเกิดจากการสัมผัสสารเคมีที่ปนเปื้อนมาในอากาศ
    พื้นที่เกษตรกรรมเสียหายจากการปล่อยน้ำโคลนและน้ำเสียที่เกิดจากการขุดเจาะไหลนองเข้ามาในพื้นที่เพาะปลูกของชาวบ้าน
    เกิดเสียงดังและแรงสั่นสะเทือนจากการขุดเจาะ อีกทั้งยังมีเสียงดังคล้ายระเบิดเกิดขึ้น สร้างความเดือดร้อน รำคาญ
    มีการลักลอบทิ้งกากสารเคมีอันตรายที่ใช้ในกระบวนการผลิต ซึ่งช่วงแรกๆ มีการกำจัดด้วยการเผาทิ้ง แต่ต่อมามีการแอบทิ้งตามที่รกร้างว่างเปล่า หรือบางครั้งก็มีการไถกลบเพื่อหลบการเฝ้าระวังของชาวบ้าน
    การดำเนินการของบริษัทฯ ซึ่งก่อผลกระทบต่อชุมชนโดยตรง แต่กลับไม่มีกระบวนการเพื่อเปิดโอกาสให้ชาวบ้านเข้าไปมีส่วนร่วม หรือรับรู้ข้อมูลล่วงหน้าแต่อย่างใด
    อย่างไรก็ตาม การแก้ไขปัญหาความเดือดร้อนของชาวบ้านไม่มีความคืบหน้า ซึ่งสาเหตุหลักเกิดจากความขัดแย้งระหว่างชาวบ้านกับผู้นำท้องถิ่นที่บ่อยครั้งมักเอื้อประโยชน์ให้กับทางบริษัทฯ
    10 มกราคม 2549 ชาวบ้านจาก 12 ตำบลใน อ.น้ำพอง รวมกว่า 200 คน นำโดยนายสวาง บัวจาร ประธานชมรมชาวบ้านฟื้นฟูเศรษฐกิจชุมชน อ.น้ำพอง ก็เดินทางเข้ามายื่นหนังสือให้นายสุนทร ศิริรักษ์ รอง ผวจ.ขอนแก่น ที่ศาลากลางจังหวัดขอนแก่น เพื่อคัดค้านการสร้างบ่อพักก๊าซขนาดใหญ่ที่จะก่อสร้างขึ้นใน ต.กุดน้ำใส และ ต.ม่วงหวาน อ.น้ำพอง ของบริษัท อเมราดา เฮสส์ (ไทยแลนด์) จำกัด เนื่องจากเกรงว่าจะเกิดผลกระทบระยะยาว 
    ทั้งนี้ ชาวบ้านได้ยกตัวอย่างบทเรียนที่เคยได้รับเมื่อปี 2541 เมื่อบริษัท Esso Exploration and Production Khorat จำกัด ได้ขุดเจาะบ่อก๊าซที่ ต.ม่วงหวาน ทำให้ชาวบ้านได้รับผลกระทบ น้ำบ่อใช้ดื่มกินไม่ได้ สัตว์น้ำที่เคยหาง่ายก็ตายหมด ชาวบ้านจึงรวมตัวคัดค้าน ทำให้บริษัทฯ หยุดการขุดบ่อก๊าซ แต่กลิ่นของก๊าซยังคงมีอยู่ จึงเรียกร้องให้บริษัทฯ รับผิดชอบจ่ายค่าชดเชยย้อนหลังตั้งแต่ปี 2541 ถึงปี 2534 รวม 8 ปี และให้กำจัดกลิ่นและน้ำเสียให้หมดไปด้วย แต่บริษัทฯ ทำได้เพียงแค่จ่ายค่าชดเชยเท่านั้น 
    หนึ่งในข้อเรียกร้องที่สำคัญและชัดเจนที่ดังขึ้นจากชาวบ้านน้ำพองก็คือ ต้องการให้บริษัทฯ ชี้แจงทำความเข้าใจกับชาวบ้านให้ชัดเจน เพื่อป้องกันผลกระทบที่จะตามมา เกรงว่าจะมีปัญหาเกิดขึ้นซ้ำรอยเช่นที่เคยเกิดขึ้นมาก่อน

Tag : พลังงาน,ก๊าซธรรมชาติ,แหล่งก๊าซน้ำพอง,ก๊าซอีสาน,โครงการพัฒนาแหล่งก๊าซธรรมชาติน้ำพอง,หลุมก๊าซน้ำพอง,จ.ขอนแก่น
เอกสาร : แหล่งก๊าซธรรมชาติน้ำพอง,สรุปกรณีโครงการพลังงาน,มูลนิธิบูรณะนิเวศ
: http://www.dmf.go.th/dmfweb/index.php?option=com_content&view=article&id=118:2009-10-30-13-39-06&catid=7:2009-10-27-10
    : (app.eng.ubu.ac.th/~edocs/f20080114puttaporn1.ppt)
    : http://www.deqp.go.th/index.php?option=com_content&view=article&id=15096%3A2006-01-11&catid=7%3A2010-02-04-06-14-10&Itemid=43&lang=th